siyaset teorisi

*** SUI 207 2020-2021 Yaz Dönemi Siyaset Teorisi syllabus‘ı için tıklayınız.

1.Hafta – Siyaseti Teorileştirmek

– Dizi: Black Mirror – The National Anthem (Sezon 1, Bölüm 1; yön. Otto Bathurst (2011))

– Podcast: BBC4, In Our Time (The Scientific Method)

“Siyaset” Kavramı

  • ‘Siyasal’ kavramı neyi ifade etmektedir?
  • Siyasal olanın bir tarihi var mıdır?
  • ‘Siyaset’ nedir?
  • Farklı siyaset seçeneklerini ortak bir paydada buluşturan temel amaç ne olabilir?
  • Toplumsallık, siyasetin bir önkoşulu mudur?
  • Entropi nedir? Siyasal-toplumsal ilişkilere nasıl uyarlanabilir?

“Teori” Kavramı

  • Doğada var olan bir ‘gerçekten’ söz edilebilir mi?
  • Doğal gerçeklere ne, neden ve nasıl sorularını sorma işine ne ad verilir?
  • Hipotez nedir?
  • Teori nedir?
  • Hipotez ile teori arasındaki bağlantı nasıl kurulmalıdır?
  • Kanun nedir?
  • Teori ile kanun arasındaki bağlantı nasıl kurulmalıdır?
  • Epistemoloji nedir?
  • Thomas Kuhn’a göre ‘paradigma’ nedir, nasıl ve hangi olaylardan sonra değişir (paradigm shift)?
  • Karl Popper’a göre ‘yanlışlanabilirlik’ (falsifiability) nedir? Bir teorinin geçerlilik kazanabilmesi için yanlışlanabilir olması zorunlu mudur?
  • Paul Feyerabend’ın ‘epistemolojik anarşizmi’ ve “her şey gider” / “ne olsa uyar” (“everything goes”) argümanı ile anlatmak istediği nedir?

2. ve 3. Haftalar – Antik Yunan’dan Roma’ya

– Dizi: Black Mirror – Hated in the Nation (Sezon 3, Bölüm 6; yön. James Hawes (2016))

– Podcasts: BBC4, In Our Time (Thukydides) (Socrates) (Platon) (Aristoteles)

Peloponnes Savaşı  (431 – 404)

  • Thukydides’e (~460 – 395) göre İ.Ö. 600-400 yılları arasında Antik Yunan’ın siyasal/toplumsal dönüşümleri neden hızlanmıştır?
  • Kleisthenes’in Atina’da kurduğu siyasal rejim neden ‘demokrasi’ kavramı altında değerlendirilebilir?
  • ‘Deme’ nedir?
  • Ostraizm nedir?
  • Öpatridler, geomoreler, metekler ve köleler arasındaki toplumsal hiyerarşi hangi faktörlere göre belirlenmektedir?
  • Sparta’nın askeri disiplin ve merkezi oligarşik yönetimi hangi nedenlere dayanmaktadır?
  • Atina ile Sparta şehir-devletlerinin arasındaki temel farklılıklar nelerdir?
  • Peloponnes Savaşı öncesinde Kosira, Melos Adası ve Patidea şehir-devletlerinin konumları, savaş için neden önem taşımaktadır?
  • Peloponnes Savaşı’nda başlarda Atina galip gelirken, savaşın Sparta lehine sonuçlanmasının temel nedenleri nelerdir?
  • Peloponnes Savaşı’nın Antik Yunan’da düşünce ve siyasal rejim-ler üzerindeki başlıca etkileri neler olmuştur?

Sokrates (469 – 399)

  • Sokrates’in temel bir öğretisinden söz etmek mümkün müdür? Onu bir ahlak filozofu yapan sebepler nelerdir?
  • “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir” ünlü deyişi ile ifade edilmek istenen temel argüman ne olabilir? Bu cümleyi, bilginin varlığını reddediş olarak yorumlamak neden yanıltıcıdır?
  • Diyalog, bilginin ortaya çıkışında neden önemlidir?
  • Erek (telos) nedir?
  • Sokrates, doğa filozoflarının doğayı merkeze alışını nasıl eleştirir? Ona göre bilgiye ulaşabilmek için gerekli yöntemde merkeze hangi varlık geçirilmelidir?
  • Nous nedir?
  • Tümel (universal) kavramlara ulaşmada duyular mı, akıl mı kullanılmalıdır?
  • Sokrates’te hakiki bir beden-ruh ayrımından söz edilebilir mi?
  • Sokrates’in ahlaksal-kavramsal realizmi neden tikelciliği reddeder?
  • Sokrates’e göre erdem nedir?
  • Bilgi ile eylem arasında bir mekanizmadan söz edilebilir mi? Ahlaki entelektüalizm nedir?

Platon (427 – 347)

  • Platon’u felsefe yapmaya iten temel ihtiyaç nedir?
  • Platon’un temel felsefesinin ‘siyasal olan’ hakkında olduğu öne sürülebilir mi? Neden?
  • Platon’un gençlik, olgunluk ve yaşlılık dönemi eserleri arasındaki temel farklılıklar hangi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmıştır?
  • Platonculuğun temel esasları nelerdir?
  • Platon’un varlık felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un bilgi felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un ahlak felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un din felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’da tümel-tikel, ruh-beden, akıl-duyu, ideal-madde diyalektikleri nasıl ve neden meydana gelmektedir?
  • Platon’un felsefesinin temeli olan Büyük Varsayım (Grand Principle) neleri öngörmektedir?
  • Sokrates’in maddi-olmayan şeylerin evrensel birer özü olduğunu kanıtlamasının ardından, Platon’un bu iddiayı evrenselleştirme çabaları hangi temel faktörlere bağlanmıştır?
  • İdea nedir? İdealar Dünyası nedir? İyi İdeası nedir? Linea Dividida nedir? Duyusal Dünya nedir?
  • İdeaların özellikleri nelerdir?
  • Matematiksel akıl yürütme (dianoia) ile diyalektik akıl yürütme (noesis) dünyaları birbirinden nasıl ayrılmaktadır?
  • Platon’un “Mağara Metaforu” (Allegory of the Cave) neyi anlatmaktadır?
  • Meteksis nedir? Parousia nedir? Mimesis nedir?
  • Platon’a göre her şeyin ölçüsü olarak hangi kavram ele alınmalıdır?
  • Platonik aşk nedir?
  • Platon’un siyaset felsefesi, kozmos, site ve insan arasında neden bir bütünlük aramaktadır?
  • Platon’a göre siyaset, doğal ve ahlaki bir sorun olarak mı ortaya çıkmıştır?
  • Site’nin iyiliği neden adalete bağlı olmalıdır?
  • Toplumun kaynağı nedir?
  • İlk-basit toplumdan medeni topluma geçiş neden zorunludur?
  • Platon’un İdeal Devleti’nin temel sorunsalı ile medeni toplum arasındaki bağlantı nasıl kavranmalıdır?
  • İdeal Devlet’te yönetenler ile yönetilenler arasındaki ayrım nasıl yapılır? Toplum neden sınıflı olmalıdır?
  • Kadınların İdeal Devlet’te rolleri ne olmalıdır?
  • Meritokrasi nedir?
  • İdeal Devlet’te yöneticilerin eğitimi nasıl olmalıdır?
  • İdeal Devlet’te özel mülkiyet, aile ve evlilik kavramlarına bakış nasıl olmalıdır?
  • İdeal Devlet’te sanat nasıl olmalıdır?
  • Filozof Kral nedir? Hangi özelliklere sahip olmalıdır?
  • İdeal Devlet’in dışında Platon’un Devlet kitabında saydığı dört bozuk/kusurlu rejim hangi faktörlere göre ayrılmaktadır?
  • Timokrasi (Timarşi) nedir?
  • Plutokrasi (Oligarşi) nedir?
  • Demokrasi nedir?
  • Tiranlık nedir?
  • Platon’un Devlet Adamı‘nda devletlere dair sınıflandırması, hangi temel kavrama göre yeniden şekillenmiştir?
  • Devlet Adamı ve Yasalar kitaplarında, Platon’un demokrasiye bakış açısı nasıl değişmiştir? Bu bakış açısı, halihazırda olumlu olarak adlandırılabilir mi?
  • Platon’un siyaset felsefesinde toplumun rızasına yer var mıdır?

Aristoteles (384 – 322)

  • Aristoteles’in kendisini bir Platoncu olarak adlandırmasına neden olan varlık ve bilim felsefeleri ne anlatmaktadır?
  • Platon’un Akademisi ile Aristoteles’in Lise’si birbirlerinden nasıl farklılaşmaktadır?
  • Aristoteles, ilk bilim insanı olarak adlandırılmalı mıdır, yoksa onu felsefe içerisinde değerlendirmek daha mı anlamlı olacaktır?
  • Form nedir? Platoncu İdea’dan hangi yönlerden ayrılır?
  • Formun maddeye içkinliği (immanence) ne anlama gelmektedir? Madde-Form ilişkisinde kuvve (potentiality) ve fill (actuality) kavramları nasıl anlaşılmalıdır?
  • Aristoteles’in tümel-tikel ayrımı ile Platon’unki arasında ne tür farklılıklar bulunmaktadır?
  • Aristoteles’e göre tözler nasıl ayrışır?
  • Aristoteles’te tümevarım ile tümdengelim yöntemleri nerede kesişmektedir?
  • Duyular ile akıl, bu dünyanın algılanmasına yönelik hangi işlevleri yerine getirmektedir?
  • Platon’da ölümsüz olan ruh, Aristoteles’e göre neden ölümlüdür?
  • Faal Akıl (Active Mind) nedir?
  • Aristoteles’te Tanrı ile duyusal dünya arasında bir bağlantı bulunmakta mıdır?
  • Aristoteles’e göre teorik bilimler, poetik bilimler ve pratik bilimler hangileridir? Bu sınıflandırma hangi temelde yapılmaktadır?
  • Aristoteles’in Analitik adını verdiği mantık ‘sanatı’nın konusu nedir?
  • Mantığın üç temel kuralı nelerdir?
  • Kıyas (syllogism) nedir?
  • Önerme (argument) nedir?
  • Kanıtlama/burhan (demonstration) nedir?
  • Akıl yürütme (reasoning) ve akılla kavrama (intellection) arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır?
  • Aritoteles’e göre siyaset neden en üstün pratik bilimdir? Siyasetin, ahlak ile hangi ilişkisi onu buraya konumlandırmaktadır?
  • “İnsan, siyasal hayvandır” sözü hangi nedenle dile getirilmiştir?
  • Ortak çıkar ve insanlar arası doğal sevgi varsayımları, Aristoteles’in siyaset anlayışında neden önemlidir?
  • Toplumların amacı ne olmalıdır? Bu amaca hangi yolla ulaşılabilir?
  • Aristoteles’te devlet neden bir sözleşme olarak değil, doğal bir varlık olarak kabul edilir?
  • Aristoteles’e göre devletin görevleri ve amacı ne olmalıdır? Yasaların bu görevlerde oynaması gereken roller nedir?
  • Aristoteles en doğru/doğal devlet formu olarak neden siteyi göstermektedir?
  • Aristoteles’in Platoncu İdeal Devlet’e eleştirileri nelerdir?
  • Adalet ile ortak çıkar arasındaki uyum neden önemlidir?
  • Aristoteles’in devletler sınıflandırmasında hangi faktörler temel alınmaktadır?
  • Monarşi nedir?
  • Aristokrasi nedir?
  • Politeia nedir?
  • Demokrasi nedir?
  • Oligarşi nedir?
  • Tiranlık nedir?
  • Aristoteles’in özgürlük yerine erdemi, eşitlik yerine ise liyakati öne çıkarması hangi iki devlet rejimini hedef almaktadır?
  • Aristoteles’e göre mümkün olan rejimler içerisinde hangi rejim, hangi özellikleri nedeniyle öne çıkmaktadır?
  • Politeia‘nın özellikleri nelerdir?
  • “Altın orta ilkesi” (ölçülülük) Aristoteles’in siyaset felsefesinde neden kilit konumda yer almaktadır?
  • Bir devletin anayasası hangi özellikleri taşımalıdır? Bu anayasa, bugünküne benzer bir güçler ayrılığı ilkesi taşımalı mıdır?
  • Bir devlet içerisinde sınıflar hangi özelliklerine göre ayrışmalıdır?
  • Aristoteles’te devrimler/halk ayaklanmaları/isyanlar neden en kötü devlet biçiminden bile daha kötü olarak sınıflandırılır?
  • Farklı devlet rejimlerinde devrimlere yol açan gelişmeler nasıl ayrıştırılabilir?
  • Devrimler hangi ilkelere sadık kalınarak önlenebilir?
  • Tiranlığın dahi devrim hareketine tercih edilmesi, Aristoteles’in siyaset felsefesini (anakronik biçimde de olsa) Makyavelist yapar mı? Neden?
  • Aristoteles’e göre uzun ömürlü, adil ve işler bir devletin temel amacı, maddi şartları, sınıfları ve bu devletin yurttaşlarının eğitimi nasıl olmalıdır?
  • Aristotelesçi siyaset anlayışında kadınların, ailenin, evliliğin, sanatın, sansürün, özel mülkiyetin ve eğitimin yeri ve bunların Platonculuk’tan farkları nelerdir?

4. ve 5. Haftalar – Roma’dan Rönesans’a

– Dizi: Black Mirror – Black Museum (Sezon 4, Bölüm 6; yön. Colm McCarthy (2017))

– Podcast’ler: BBC4, In Our Time (Cicero) (Augutinus), (Thomas Aquinas), (Gazali), (İbn-i Sina), (İbn Rüşd), (İbn Haldun); Aminetais (Farabi)

Marcus Tullius Cicero (106 – 43)

  • Roma Krallığı’nın (753-510) cumhuriyete dönüşmesinin tarihsel ve toplumsal sebepleri nelerdir?
  • Roma Cumhuriyeti’nin (509-27) imparatorluğa dönüşmesinin tarihsel ve toplumsal sebepleri nelerdir?
  • Roma İmparatorluğu (M.Ö. 27 – 476) neden yıkılmıştır?
  • Cicero’nun De Re Publica (54) eserinde felsefeye düşünsel misyonunun yanında hangi misyon verilmiştir?
  • Cicero’ya göre erdem nedir?
  • Felsefe ile siyaset Cicero’da neden bir araya gelmek zorundadır?
  • Cicero’ya göre siyaset hangi açılardan incelenmelidir?
  • Devlete hizmet etmek neden doğal bir yükümlülük olarak ele alınmalıdır?
  • Devlet ile halk-unsuru (res populi) nasıl bir araya gelir?
  • Cicero’da devlet biçimleri nasıl sıralanır?
  • Halk iradesi (civitas popularis) nedir?

Hıristiyanlık

  • Antik Yunan felsefesinden Helenistik felsefeye, oradan da Hıristiyanlık dini ve felsefesine geçişe hangi tarihsel gelişmeler yön vermiştir?
  • Hıristiyanlık’ın doğuşu ve amacı ile dünyevi-insani karamsarlık arasında nasıl bir paralellik kurulabilir? Bu anlamda Hıristiyanlık dininin amacı nedir, Yahudilik’ten nasıl farklılaşmaktadır?
  • Kitab-ı Mukaddes’in parçaları olan Eski Ahit ve Yeni Ahit, birbirlerini hangi açılardan ‘tamamlamaktadır’?
  • Yeni-Platonculuk (neo-Platonism) nedir?
  • Yeni-Platonculuk’taki Bir anlayışı ile tek-tanrılı dinlerdeki Tanrı inancı arasında hangi benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır?
  • Hıristiyanlığa göre Kelam nedir?
  • İsa Peygamber’in amacı, mesajı ve öğretisi nasıl anlaşılabilir?

Aziz Augustinus (Augustine of Hippo) (354 – 430)

  • Batı ve Roma’nın son imparatoru I. Theodosius’un (347-395) Roma’nın resmi dini olarak Hıristiyanlık’ı seçmesindeki nedenler ve bu seçimin tarihsel sonuçları nelerdir?
  • Önceleri bir putperest ve sonradan da Mani tarikatının bir üyesi olan Aziz Augustinus’u Katolik Kilisesi’ne yönlendiren gelişmeler nelerdir?
  • Augustinus’ta zaman kavramı nasıl anlaşılmalıdır? Buna göre bir geçmişten veya gelecekten söz edebilmek mümkün müdür?
  • Augustinus’un bir “tarih filozofu” olarak anılmasını sağlayan sonlu tarih anlayışı hangi varsayıma dayanmaktadır?
  • Filiogue nedir?
  • İnsan iradesi ile öncel-belirleme (predestination) kavramları birbiri ile nasıl ve hangi şartlarda bir bütünlük arz etmektedir?
  • Augustinusçuluk’un Yeni-Platonculuk ile hangi noktalarda kesiştiği ve birbirlerinden hangi noktalarda ayrıştığı öne sürülebilir?
  • Augustinus’a göre bilme ile inanma eylemleri arasında bir bütünlükten söz edilmeli midir?
  • Augustinus’un sevgi anlayışı nasıl kavranmalıdır? Caditas ile Cupiditas kavramları birbirinden nasıl ayrılmaktadır?
  • Augustinus’un Antik Yunan filozoflarının devlet/siyaset anlayışlarına yaptığı temel tarih eleştirisi nedir?
  • Augustinus’ta insanın ve devletin ‘doğal’lığından söz edilebilir mi?
  • Augustinus’a göre Tanrı Devlet (Civitas Dei) ya da müstakbel Kudüs neden bir kurgudan ibarettir? Yeryüzü Devleti’nden (Civitas Terrena) ya da Babil‘den neden ayrılmaktadır?
  • Yeryüzü Devleti’nde ebedi barıştan veya insanlığın günahlarından kurtuluşundan söz edilebilir mi?
  • Augustinus’a göre halk nedir? Marcus Tullius Cicero’nun halkın rızasına dayalı hukuk anlayışının Augustinus tarafından devam ettirildiği iddia edilebilir mi?

Thomas Aquinas (Aquinum’lu Thomas) (1225 – 1274)

  • Skolastisizm (Scholasticism) nedir?
  • Aquinas’ın bir parçası olduğu Dominiken Tarikatı’nın amaçları nelerdir?
  • Albertus Magnus’un (1206-1280) doğa bilimi ile teolojik hakikat arasında yaptığı ayrım, Aquinas’ın özgür irade anlayışına nasıl yansımıştır?
  • Aquinas’a göre bilme ile inanma eylemleri arasında bir bütünlükten söz edilmeli midir? Buna göre Aquinas ile Aziz Augustinus arasındaki iman-akıl kavrayışı farklılığı nasıl anlaşılmalıdır?
  • Varoluş ile özün yalnızca Tanrı’da bir araya geldiği Yaratılış (Creatio) anlayışında insanın yeri ve rolü nedir?
  • Aquinas’ın varlık (esse) derecelendirmesine göre insan zihni neden hayvanlar ile meleklerin entelekti arasında yer almaktadır?
  • Entelekt ile irade arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır?
  • İnsanın iradi seçimlerini etkileme potansiyeline sahip dört temel tutku hangileridir?
  • Aquinas’ın beş maddeden oluşan Tanrı’nın kanıtları tezi, hangi ispatlara dayanmaktadır?
  • Doğrudan bilme ile dolaylı bilme kategorileri arasında insanın Tanrı hakkında nasıl bir ‘bilgi’ sahibi olması gerektiği söylenebilir?
  • Aristoteles’in ölçülülük ve altın orta ilkelerinin Aquinas’ın ahlak felsefesinin şekillenmesinde nasıl bir önemi olmuştur?
  • İnsana ait üç doğal eğilim nedir?
  • Doğal Yasa, Ezeli-Ebedi Yasa, İlahi Yasa ve İnsani Yasa kategorileri birbirlerinden nasıl ayrılır?
  • İlahi iradeye uyum gösterme amacına göre Kralların siyasal rolleri nasıl belirlenmelidir?
  • Devlet, Aquinas’a göre doğal bir varlık mıdır?
  • Aquinas’a göre “iyi hayat” nedir?
  • Toplumun birliğinin sağlanması “iyi hayat”ın elde edilmesi için neden elzemdir?
  • Krallık, aristokrasi ve Tiranlık alternatiflerinden neden daha üstündür?
  • Kilise ile Krallık arasındaki ilişkinin niteliği nasıl olmalıdır?
  • Kralların görevleri nelerdir?
  • Aquinas ve Augustinus neden siteler yerine imparatorlukların daha faydalı olacağını düşünmektedirler?

İslam

  • İslam dininin pratik amacı nedir?
  • Muhammed Peygamber’in İslam’daki yeri ve rolü neye göre belirlenmiştir?
  • İslam ile Yeni-Platonculuk arasında hangi farklılıklardan ve benzerliklerden söz edilebilir?
  • İslam’da Kelam nedir?
  • İslam’ın temel kaynaklarında (Kur’an-ı Kerim ve hadisler) ‘peygamberin ardından yönetimin nasıl inşa edileceği’ bilgisinin yer almaması, İslam tarihini nasıl etkilemiştir?
  • Dört Halife döneminde (632-661) ve sonrasında Halifelik kurumu hangi şartlara bağlı olarak şekillenmiştir?
  • İslam’daki Halifelik-ulema kurumları ile Yahudilik’teki Kohenlik-kohen ve Hıristiyanlık’taki Papa-kilise kurumları birbirinden nasıl farklılaşmaktadır?
  • İslam’daki cihad anlayışının pratik siyasetteki etkisi nasıl anlaşılmalıdır?
  • Hıristiyanlık’taki “Sezar’ın hakkı Sezar’a, Tanrı’nın hakkı Tanrı’ya” anlayışı ile İslam’daki din-devlet ilişkisi arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?
  • İslam’daki Dar’ul İslamDar-ul Harb ve Dar-ul Sulh kavramları ile Aziz Augustinus’un Tanrı Devlet ve Yeryüzü Devleti kavramları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?
  • İslam’da bilme ile inanma kavramları arasında nasıl bir ilişki vardır? Selefilik, Maturidilik, Mu’telize, Eşariyye gibi farklı Kelam ekolleri bilme-inanma diyalektiğini nasıl yorumlamaktadır?
  • Fıkıhçılık nedir?
  • Tasavvuf nedir?

Farabi (Alpharabius) (~870 – 950)

  • “Gerçek filozoflar arasında ciddi görüş farklılıklar yoktur” ve “doğru inanç ile doğru felsefe birbiriyle uyumludur” varsayımlarının, Farabi’nin siyaset felsefesine etkileri nelerdir?
  • Farabi’nin entelektüel mistisizminde Tanrı’nın rolü nedir? Yeni-Platonculuk ile Farabi’nin felsefesi arasında nasıl bir bağlantı bulunmaktadır?
  • Farabi’ye göre Antik Yunan felsefesinin etik-politik temeli ile İslam dininin etik-politik temelleri arasında ne gibi bir yakınlık bulunmaktadır?
  • Farabi’nin Mabadi Ara Ahl al-Madina al-Fadıla (kısaca Ara; ya da El Medinet’ül Fazıla; ya da Erdemli Şehir) (910-912) isimli eserinde bedenin organları ile devlet/şehir yönetimi arasında nasıl bir benzerlik kurulmaktadır?
  • Farabi’ye göre insan ve toplumsallık arasında neden doğal bir birliktelik vardır?
  • Farabi’de “irade” ile “ihtiyar” (seçim) kavramları arasında hangi farklılıklar bulunmalıdır?
  • Farabi’nin “erdemli şehir”inde yöneticilik hangi özelliklere bağlıdır? Yöneticiler ile yönetilenler arasında nasıl bir ilişki mevcut olmalıdır?
  • Erdemli-olmayan şehirler hangileridir? “Cahil şehir,” “bozuk (fasık) şehir,” “karakteri değişmiş (mubadala) şehir” ve “doğru yolu bulamamış/şaşkın (dalla) şehir”in özellikleri nelerdir?

Gazali (Al-Ghazal) (1058 – 1111)

  • Gazali’nin yaşadığı dönemde Büyük Selçuklu Devleti’nin (1037-1194) ve Abbasi Halifeliği’nin (750-1258 ve 1261-1517) içinde bulunduğu siyasal-toplumsal şartlar nelerdir?
  • Gazali kelamı nedir? Eşarilik ile ortak yanları nelerdir?
  • Gazali’nin İbn-i Sina (Avicenna) (980-1037) başta olmak üzere İslam filozofları ile Antik Yunan/Romalı filozofları ve temelde felsefeyi ele aldığı Tehafütü’l-Felasife isimli kitabında filozoflara yönelttiği eleştiriler nelerdir?
  • İbn Rüşd’ün (Averroes) (1126-1198) Gazali’ye yanıt olarak yazdığı Tehafüt el-Tehafüt el-Felasife isimli eserde Gazali’ye yöneltilen eleştiriler nelerdir?
  • Gazali’nin Selçuklu sultanı Melikşah’ın oğlu Muhammed Tabar’a hitaben yazdığı Nasihatü’l Müluk (Devlet Başkanına Öğütler) eserinde sultana verdiği öğütler nelerdir?
  • Gazali felsefesinde “akıl”ın yeri nedir?
  • Gazali’ye göre yöneticinin erdemi ne olmalıdır?
  • Adil yöneticiler ile zalim yöneticiler arasında hangi farklar vardır?
  • Gazali’nin “eğer yöneticileriniz sizi adil yönetiyorsa, Allah sizin halkınızdan razı demektir” sözü ile Augustinus’un siyaset felsefesi arasında ne tür bir benzerlik bulunur?
  • Yöneticiler neden her zaman yardımcılardan faydalanmalıdır?

İbn Haldun (1332 – 1406)

  • İbn Haldun’a göre insan neden doğası gereği toplumsal olmak durumundadır?
  • İnsanın toplumsallığının bir sonucu olarak devlet neden doğal bir zaruriyettir?
  • İbn Haldun, toplum ve devlet kategorilerini neden birbirlerinden ayırmıştır?
  • Bir toplumda toplumsallığın, kurumların ve en nihayetinde farklı işbölümlerine bağlı olarak gelişen farklı kültürlerin incelenmesi anlamında umran biliminin, bugünkü terminolojide bir karşılığı var mıdır?
  • İbn Haldun’a göre, Muhammed Peygamber zamanında kurulan ilk İslam devletinin niteliği monarşiye mi yoksa teokrasiye mi daha yakındır?
  • İlk İslam devletinden Emevi Hanedanlığı’na (661-750) geçiş sürecinde devletin niteliğinde bir değişiklik yaşanmış mıdır? Neden?
  • Asabiyye nedir? Hangi faktörlere bağlı olarak doğar, gelişir ve yok olur?
  • Asabiyye kavramı, İslam’daki pratik devlet anlayışında ve rejim değişikliklerinde yaşanılanları açıklamak için nasıl kullanılabilir?
  • İbn Haldun’a göre toplumlar kendi aralarında veya tarihsel bir boyut içerisinde nasıl farklılaşır?
  • Bedevi toplum nedir?
  • Hadari toplum nedir?
  • Bedevi toplumlardan hadari toplumlara geçiş sürecinde hangi toplumsal, ekonomik (üretimsel), kurumsal ve siyasal değişimler gözlemlenir?
  • İbn Haldun, adalet kavramı üzerinden nasıl bir devlet tanımı geliştirmiştir?
  • Devletlerin doğal ve tarihsel bir süreçte hayat evrelerini tamamlamaları anlayışı, İbn Haldun’un düşüncesini tarihsel determinizme dahil eder mi?
  • Devletlerin aşamaları/dönemleri/tavırları nelerdir? Herhangi bir devletin bu süreçlerden kaçışı mümkün olabilir mi?
  • İbn Haldun’a göre devletleri birbirinden ayıran akli siyaset, medeni siyaset ve dini siyaset anlayışları arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır? Hangi siyaset anlayışı, İbn Haldun’da ideal yönetime denk gelmektedir?