siyaset teorisi

*** SUI 207 Siyaset Teorisi 2021-2022 Yaz Dönemi syllabus‘ı için tıklayınız.

1.Hafta – Siyaseti Teorileştirmek

– Film: Modern Times (Yön. Charlie Chaplin, 1936)

– Podcast: BBC4, In Our Time (The Scientific Method)

“Siyaset” Kavramı

  • ‘Siyasal’ kavramı neyi ifade etmektedir?
  • Siyasal olanın bir tarihi var mıdır?
  • ‘Siyaset’ nedir?
  • Farklı siyaset seçeneklerini ortak bir paydada buluşturan temel amaç ne olabilir?
  • Toplumsallık, siyasetin bir önkoşulu mudur?
  • Entropi nedir? Siyasal-toplumsal ilişkilere nasıl uyarlanabilir?

“Teori” Kavramı

  • Doğada var olan bir ‘gerçekten’ söz edilebilir mi?
  • Doğal gerçeklere ne, neden ve nasıl sorularını sorma işine ne ad verilir?
  • Hipotez nedir?
  • Teori nedir?
  • Hipotez ile teori arasındaki bağlantı nasıl kurulmalıdır?
  • Kanun nedir?
  • Teori ile kanun arasındaki bağlantı nasıl kurulmalıdır?
  • Epistemoloji nedir?
  • Thomas Kuhn’a göre ‘paradigma’ nedir, nasıl ve hangi olaylardan sonra değişir (paradigm shift)?
  • Karl Popper’a göre ‘yanlışlanabilirlik’ (falsifiability) nedir? Bir teorinin geçerlilik kazanabilmesi için yanlışlanabilir olması zorunlu mudur?
  • Paul Feyerabend’ın ‘epistemolojik anarşizmi’ ve “her şey gider” / “ne olsa uyar” (“everything goes”) argümanı ile anlatmak istediği nedir?

2. ve 3. Haftalar – Antik Yunan’dan Roma’ya

– Film: The Truman Show (Yön. Peter Weir, 1998)

– Podcasts: BBC4, In Our Time (Thukydides) (Socrates) (Platon) (Aristoteles)

Peloponnes Savaşı  (431 – 404)

  • Thukydides’e (~460 – 395) göre İ.Ö. 600-400 yılları arasında Antik Yunan’ın siyasal/toplumsal dönüşümleri neden hızlanmıştır?
  • Kleisthenes’in Atina’da kurduğu siyasal rejim neden ‘demokrasi’ kavramı altında değerlendirilebilir?
  • ‘Deme’ nedir?
  • Ostraizm nedir?
  • Öpatridler, geomoreler, metekler ve köleler arasındaki toplumsal hiyerarşi hangi faktörlere göre belirlenmektedir?
  • Sparta’nın askeri disiplin ve merkezi oligarşik yönetimi hangi nedenlere dayanmaktadır?
  • Atina ile Sparta şehir-devletlerinin arasındaki temel farklılıklar nelerdir?
  • Peloponnes Savaşı öncesinde Kosira, Melos Adası ve Patidea şehir-devletlerinin konumları, savaş için neden önem taşımaktadır?
  • Peloponnes Savaşı’nda başlarda Atina galip gelirken, savaşın Sparta lehine sonuçlanmasının temel nedenleri nelerdir?
  • Peloponnes Savaşı’nın Antik Yunan’da düşünce ve siyasal rejim-ler üzerindeki başlıca etkileri neler olmuştur?

Sokrates (469 – 399)

  • Sokrates’in temel bir öğretisinden söz etmek mümkün müdür? Onu bir ahlak filozofu yapan sebepler nelerdir?
  • “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir” ünlü deyişi ile ifade edilmek istenen temel argüman ne olabilir? Bu cümleyi, bilginin varlığını reddediş olarak yorumlamak neden yanıltıcıdır?
  • Diyalog, bilginin ortaya çıkışında neden önemlidir?
  • Erek (telos) nedir?
  • Sokrates, doğa filozoflarının doğayı merkeze alışını nasıl eleştirir? Ona göre bilgiye ulaşabilmek için gerekli yöntemde merkeze hangi varlık geçirilmelidir?
  • Nous nedir?
  • Tümel (universal) kavramlara ulaşmada duyular mı, akıl mı kullanılmalıdır?
  • Sokrates’te hakiki bir beden-ruh ayrımından söz edilebilir mi?
  • Sokrates’in ahlaksal-kavramsal realizmi neden tikelciliği reddeder?
  • Sokrates’e göre erdem nedir?
  • Bilgi ile eylem arasında bir mekanizmadan söz edilebilir mi? Ahlaki entelektüalizm nedir?

Platon (427 – 347)

  • Platon’u felsefe yapmaya iten temel ihtiyaç nedir?
  • Platon’un temel felsefesinin ‘siyasal olan’ hakkında olduğu öne sürülebilir mi? Neden?
  • Platon’un gençlik, olgunluk ve yaşlılık dönemi eserleri arasındaki temel farklılıklar hangi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmıştır?
  • Platonculuğun temel esasları nelerdir?
  • Platon’un varlık felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un bilgi felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un ahlak felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’un din felsefesi hangi kavram çerçevesinde açıklanabilir?
  • Platon’da tümel-tikel, ruh-beden, akıl-duyu, ideal-madde diyalektikleri nasıl ve neden meydana gelmektedir?
  • Platon’un felsefesinin temeli olan Büyük Varsayım (Grand Principle) neleri öngörmektedir?
  • Sokrates’in maddi-olmayan şeylerin evrensel birer özü olduğunu kanıtlamasının ardından, Platon’un bu iddiayı evrenselleştirme çabaları hangi temel faktörlere bağlanmıştır?
  • İdea nedir? İdealar Dünyası nedir? İyi İdeası nedir? Linea Dividida nedir? Duyusal Dünya nedir?
  • İdeaların özellikleri nelerdir?
  • Matematiksel akıl yürütme (dianoia) ile diyalektik akıl yürütme (noesis) dünyaları birbirinden nasıl ayrılmaktadır?
  • Platon’un “Mağara Metaforu” (Allegory of the Cave) neyi anlatmaktadır?
  • Meteksis nedir? Parousia nedir? Mimesis nedir?
  • Platon’a göre her şeyin ölçüsü olarak hangi kavram ele alınmalıdır?
  • Platonik aşk nedir?
  • Platon’un siyaset felsefesi, kozmos, site ve insan arasında neden bir bütünlük aramaktadır?
  • Platon’a göre siyaset, doğal ve ahlaki bir sorun olarak mı ortaya çıkmıştır?
  • Site’nin iyiliği neden adalete bağlı olmalıdır?
  • Toplumun kaynağı nedir?
  • İlk-basit toplumdan medeni topluma geçiş neden zorunludur?
  • Platon’un İdeal Devleti’nin temel sorunsalı ile medeni toplum arasındaki bağlantı nasıl kavranmalıdır?
  • İdeal Devlet’te yönetenler ile yönetilenler arasındaki ayrım nasıl yapılır? Toplum neden sınıflı olmalıdır?
  • Kadınların İdeal Devlet’te rolleri ne olmalıdır?
  • Meritokrasi nedir?
  • İdeal Devlet’te yöneticilerin eğitimi nasıl olmalıdır?
  • İdeal Devlet’te özel mülkiyet, aile ve evlilik kavramlarına bakış nasıl olmalıdır?
  • İdeal Devlet’te sanat nasıl olmalıdır?
  • Filozof Kral nedir? Hangi özelliklere sahip olmalıdır?
  • İdeal Devlet’in dışında Platon’un Devlet kitabında saydığı dört bozuk/kusurlu rejim hangi faktörlere göre ayrılmaktadır?
  • Timokrasi (Timarşi) nedir?
  • Plutokrasi (Oligarşi) nedir?
  • Demokrasi nedir?
  • Tiranlık nedir?
  • Platon’un Devlet Adamı‘nda devletlere dair sınıflandırması, hangi temel kavrama göre yeniden şekillenmiştir?
  • Devlet Adamı ve Yasalar kitaplarında, Platon’un demokrasiye bakış açısı nasıl değişmiştir? Bu bakış açısı, halihazırda olumlu olarak adlandırılabilir mi?
  • Platon’un siyaset felsefesinde toplumun rızasına yer var mıdır?

Aristoteles (384 – 322)

  • Aristoteles’in kendisini bir Platoncu olarak adlandırmasına neden olan varlık ve bilim felsefeleri ne anlatmaktadır?
  • Platon’un Akademisi ile Aristoteles’in Lise’si birbirlerinden nasıl farklılaşmaktadır?
  • Aristoteles, ilk bilim insanı olarak adlandırılmalı mıdır, yoksa onu felsefe içerisinde değerlendirmek daha mı anlamlı olacaktır?
  • Form nedir? Platoncu İdea’dan hangi yönlerden ayrılır?
  • Formun maddeye içkinliği (immanence) ne anlama gelmektedir? Madde-Form ilişkisinde kuvve (potentiality) ve fill (actuality) kavramları nasıl anlaşılmalıdır?
  • Aristoteles’in tümel-tikel ayrımı ile Platon’unki arasında ne tür farklılıklar bulunmaktadır?
  • Aristoteles’e göre tözler nasıl ayrışır?
  • Aristoteles’te tümevarım ile tümdengelim yöntemleri nerede kesişmektedir?
  • Duyular ile akıl, bu dünyanın algılanmasına yönelik hangi işlevleri yerine getirmektedir?
  • Platon’da ölümsüz olan ruh, Aristoteles’e göre neden ölümlüdür?
  • Faal Akıl (Active Mind) nedir?
  • Aristoteles’te Tanrı ile duyusal dünya arasında bir bağlantı bulunmakta mıdır?
  • Aristoteles’e göre teorik bilimler, poetik bilimler ve pratik bilimler hangileridir? Bu sınıflandırma hangi temelde yapılmaktadır?
  • Aristoteles’in Analitik adını verdiği mantık ‘sanatı’nın konusu nedir?
  • Mantığın üç temel kuralı nelerdir?
  • Kıyas (syllogism) nedir?
  • Önerme (argument) nedir?
  • Kanıtlama/burhan (demonstration) nedir?
  • Akıl yürütme (reasoning) ve akılla kavrama (intellection) arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır?
  • Aritoteles’e göre siyaset neden en üstün pratik bilimdir? Siyasetin, ahlak ile hangi ilişkisi onu buraya konumlandırmaktadır?
  • “İnsan, siyasal hayvandır” sözü hangi nedenle dile getirilmiştir?
  • Ortak çıkar ve insanlar arası doğal sevgi varsayımları, Aristoteles’in siyaset anlayışında neden önemlidir?
  • Toplumların amacı ne olmalıdır? Bu amaca hangi yolla ulaşılabilir?
  • Aristoteles’te devlet neden bir sözleşme olarak değil, doğal bir varlık olarak kabul edilir?
  • Aristoteles’e göre devletin görevleri ve amacı ne olmalıdır? Yasaların bu görevlerde oynaması gereken roller nedir?
  • Aristoteles en doğru/doğal devlet formu olarak neden siteyi göstermektedir?
  • Aristoteles’in Platoncu İdeal Devlet’e eleştirileri nelerdir?
  • Adalet ile ortak çıkar arasındaki uyum neden önemlidir?
  • Aristoteles’in devletler sınıflandırmasında hangi faktörler temel alınmaktadır?
  • Monarşi nedir?
  • Aristokrasi nedir?
  • Politeia nedir?
  • Demokrasi nedir?
  • Oligarşi nedir?
  • Tiranlık nedir?
  • Aristoteles’in özgürlük yerine erdemi, eşitlik yerine ise liyakati öne çıkarması hangi iki devlet rejimini hedef almaktadır?
  • Aristoteles’e göre mümkün olan rejimler içerisinde hangi rejim, hangi özellikleri nedeniyle öne çıkmaktadır?
  • Politeia‘nın özellikleri nelerdir?
  • “Altın orta ilkesi” (ölçülülük) Aristoteles’in siyaset felsefesinde neden kilit konumda yer almaktadır?
  • Bir devletin anayasası hangi özellikleri taşımalıdır? Bu anayasa, bugünküne benzer bir güçler ayrılığı ilkesi taşımalı mıdır?
  • Bir devlet içerisinde sınıflar hangi özelliklerine göre ayrışmalıdır?
  • Aristoteles’te devrimler/halk ayaklanmaları/isyanlar neden en kötü devlet biçiminden bile daha kötü olarak sınıflandırılır?
  • Farklı devlet rejimlerinde devrimlere yol açan gelişmeler nasıl ayrıştırılabilir?
  • Devrimler hangi ilkelere sadık kalınarak önlenebilir?
  • Tiranlığın dahi devrim hareketine tercih edilmesi, Aristoteles’in siyaset felsefesini (anakronik biçimde de olsa) Makyavelist yapar mı? Neden?
  • Aristoteles’e göre uzun ömürlü, adil ve işler bir devletin temel amacı, maddi şartları, sınıfları ve bu devletin yurttaşlarının eğitimi nasıl olmalıdır?
  • Aristotelesçi siyaset anlayışında kadınların, ailenin, evliliğin, sanatın, sansürün, özel mülkiyetin ve eğitimin yeri ve bunların Platonculuk’tan farkları nelerdir?

4. ve 5. Haftalar – Roma’dan Rönesans’a

– Film: Cidade de Deus (Yön. Fernando Meirelles, 2002)

– Podcast’ler: BBC4, In Our Time (Cicero) (Augutinus), (Thomas Aquinas), (Gazali), (İbn-i Sina), (İbn Rüşd), (İbn Haldun); Aminetais (Farabi)

Marcus Tullius Cicero (106 – 43)

  • Roma Krallığı’nın (753-510) cumhuriyete dönüşmesinin tarihsel ve toplumsal sebepleri nelerdir?
  • Roma Cumhuriyeti’nin (509-27) imparatorluğa dönüşmesinin tarihsel ve toplumsal sebepleri nelerdir?
  • Roma İmparatorluğu (M.Ö. 27 – 476) neden yıkılmıştır?
  • Cicero’nun De Re Publica (54) eserinde felsefeye düşünsel misyonunun yanında hangi misyon verilmiştir?
  • Cicero’ya göre erdem nedir?
  • Felsefe ile siyaset Cicero’da neden bir araya gelmek zorundadır?
  • Cicero’ya göre siyaset hangi açılardan incelenmelidir?
  • Devlete hizmet etmek neden doğal bir yükümlülük olarak ele alınmalıdır?
  • Devlet ile halk-unsuru (res populi) nasıl bir araya gelir?
  • Cicero’da devlet biçimleri nasıl sıralanır?
  • Halk iradesi (civitas popularis) nedir?

Hıristiyanlık

  • Antik Yunan felsefesinden Helenistik felsefeye, oradan da Hıristiyanlık dini ve felsefesine geçişe hangi tarihsel gelişmeler yön vermiştir?
  • Hıristiyanlık’ın doğuşu ve amacı ile dünyevi-insani karamsarlık arasında nasıl bir paralellik kurulabilir? Bu anlamda Hıristiyanlık dininin amacı nedir, Yahudilik’ten nasıl farklılaşmaktadır?
  • Kitab-ı Mukaddes’in parçaları olan Eski Ahit ve Yeni Ahit, birbirlerini hangi açılardan ‘tamamlamaktadır’?
  • Yeni-Platonculuk (neo-Platonism) nedir?
  • Yeni-Platonculuk’taki Bir anlayışı ile tek-tanrılı dinlerdeki Tanrı inancı arasında hangi benzerlikler ve farklılıklar bulunmaktadır?
  • Hıristiyanlığa göre Kelam nedir?
  • İsa Peygamber’in amacı, mesajı ve öğretisi nasıl anlaşılabilir?

Aziz Augustinus (Augustine of Hippo) (354 – 430)

  • Batı ve Roma’nın son imparatoru I. Theodosius’un (347-395) Roma’nın resmi dini olarak Hıristiyanlık’ı seçmesindeki nedenler ve bu seçimin tarihsel sonuçları nelerdir?
  • Önceleri bir putperest ve sonradan da Mani tarikatının bir üyesi olan Aziz Augustinus’u Katolik Kilisesi’ne yönlendiren gelişmeler nelerdir?
  • Augustinus’ta zaman kavramı nasıl anlaşılmalıdır? Buna göre bir geçmişten veya gelecekten söz edebilmek mümkün müdür?
  • Augustinus’un bir “tarih filozofu” olarak anılmasını sağlayan sonlu tarih anlayışı hangi varsayıma dayanmaktadır?
  • Filiogue nedir?
  • İnsan iradesi ile öncel-belirleme (predestination) kavramları birbiri ile nasıl ve hangi şartlarda bir bütünlük arz etmektedir?
  • Augustinusçuluk’un Yeni-Platonculuk ile hangi noktalarda kesiştiği ve birbirlerinden hangi noktalarda ayrıştığı öne sürülebilir?
  • Augustinus’a göre bilme ile inanma eylemleri arasında bir bütünlükten söz edilmeli midir?
  • Augustinus’un sevgi anlayışı nasıl kavranmalıdır? Caditas ile Cupiditas kavramları birbirinden nasıl ayrılmaktadır?
  • Augustinus’un Antik Yunan filozoflarının devlet/siyaset anlayışlarına yaptığı temel tarih eleştirisi nedir?
  • Augustinus’ta insanın ve devletin ‘doğal’lığından söz edilebilir mi?
  • Augustinus’a göre Tanrı Devlet (Civitas Dei) ya da müstakbel Kudüs neden bir kurgudan ibarettir? Yeryüzü Devleti’nden (Civitas Terrena) ya da Babil‘den neden ayrılmaktadır?
  • Yeryüzü Devleti’nde ebedi barıştan veya insanlığın günahlarından kurtuluşundan söz edilebilir mi?
  • Augustinus’a göre halk nedir? Marcus Tullius Cicero’nun halkın rızasına dayalı hukuk anlayışının Augustinus tarafından devam ettirildiği iddia edilebilir mi?

Thomas Aquinas (Aquinum’lu Thomas) (1225 – 1274)

  • Skolastisizm (Scholasticism) nedir?
  • Aquinas’ın bir parçası olduğu Dominiken Tarikatı’nın amaçları nelerdir?
  • Albertus Magnus’un (1206-1280) doğa bilimi ile teolojik hakikat arasında yaptığı ayrım, Aquinas’ın özgür irade anlayışına nasıl yansımıştır?
  • Aquinas’a göre bilme ile inanma eylemleri arasında bir bütünlükten söz edilmeli midir? Buna göre Aquinas ile Aziz Augustinus arasındaki iman-akıl kavrayışı farklılığı nasıl anlaşılmalıdır?
  • Varoluş ile özün yalnızca Tanrı’da bir araya geldiği Yaratılış (Creatio) anlayışında insanın yeri ve rolü nedir?
  • Aquinas’ın varlık (esse) derecelendirmesine göre insan zihni neden hayvanlar ile meleklerin entelekti arasında yer almaktadır?
  • Entelekt ile irade arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır?
  • İnsanın iradi seçimlerini etkileme potansiyeline sahip dört temel tutku hangileridir?
  • Aquinas’ın beş maddeden oluşan Tanrı’nın kanıtları tezi, hangi ispatlara dayanmaktadır?
  • Doğrudan bilme ile dolaylı bilme kategorileri arasında insanın Tanrı hakkında nasıl bir ‘bilgi’ sahibi olması gerektiği söylenebilir?
  • Aristoteles’in ölçülülük ve altın orta ilkelerinin Aquinas’ın ahlak felsefesinin şekillenmesinde nasıl bir önemi olmuştur?
  • İnsana ait üç doğal eğilim nedir?
  • Doğal Yasa, Ezeli-Ebedi Yasa, İlahi Yasa ve İnsani Yasa kategorileri birbirlerinden nasıl ayrılır?
  • İlahi iradeye uyum gösterme amacına göre Kralların siyasal rolleri nasıl belirlenmelidir?
  • Devlet, Aquinas’a göre doğal bir varlık mıdır?
  • Aquinas’a göre “iyi hayat” nedir?
  • Toplumun birliğinin sağlanması “iyi hayat”ın elde edilmesi için neden elzemdir?
  • Krallık, aristokrasi ve Tiranlık alternatiflerinden neden daha üstündür?
  • Kilise ile Krallık arasındaki ilişkinin niteliği nasıl olmalıdır?
  • Kralların görevleri nelerdir?
  • Aquinas ve Augustinus neden siteler yerine imparatorlukların daha faydalı olacağını düşünmektedirler?

İslam

  • İslam dininin pratik amacı nedir?
  • Muhammed Peygamber’in İslam’daki yeri ve rolü neye göre belirlenmiştir?
  • İslam ile Yeni-Platonculuk arasında hangi farklılıklardan ve benzerliklerden söz edilebilir?
  • İslam’da Kelam nedir?
  • İslam’ın temel kaynaklarında (Kur’an-ı Kerim ve hadisler) ‘peygamberin ardından yönetimin nasıl inşa edileceği’ bilgisinin yer almaması, İslam tarihini nasıl etkilemiştir?
  • Dört Halife döneminde (632-661) ve sonrasında Halifelik kurumu hangi şartlara bağlı olarak şekillenmiştir?
  • İslam’daki Halifelik-ulema kurumları ile Yahudilik’teki Kohenlik-kohen ve Hıristiyanlık’taki Papa-kilise kurumları birbirinden nasıl farklılaşmaktadır?
  • İslam’daki cihad anlayışının pratik siyasetteki etkisi nasıl anlaşılmalıdır?
  • Hıristiyanlık’taki “Sezar’ın hakkı Sezar’a, Tanrı’nın hakkı Tanrı’ya” anlayışı ile İslam’daki din-devlet ilişkisi arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?
  • İslam’daki Dar’ul İslamDar-ul Harb ve Dar-ul Sulh kavramları ile Aziz Augustinus’un Tanrı Devlet ve Yeryüzü Devleti kavramları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?
  • İslam’da bilme ile inanma kavramları arasında nasıl bir ilişki vardır? Selefilik, Maturidilik, Mu’telize, Eşariyye gibi farklı Kelam ekolleri bilme-inanma diyalektiğini nasıl yorumlamaktadır?
  • Fıkıhçılık nedir?
  • Tasavvuf nedir?

Farabi (Alpharabius) (~870 – 950)

  • “Gerçek filozoflar arasında ciddi görüş farklılıklar yoktur” ve “doğru inanç ile doğru felsefe birbiriyle uyumludur” varsayımlarının, Farabi’nin siyaset felsefesine etkileri nelerdir?
  • Farabi’nin entelektüel mistisizminde Tanrı’nın rolü nedir? Yeni-Platonculuk ile Farabi’nin felsefesi arasında nasıl bir bağlantı bulunmaktadır?
  • Farabi’ye göre Antik Yunan felsefesinin etik-politik temeli ile İslam dininin etik-politik temelleri arasında ne gibi bir yakınlık bulunmaktadır?
  • Farabi’nin Mabadi Ara Ahl al-Madina al-Fadıla (kısaca Ara; ya da El Medinet’ül Fazıla; ya da Erdemli Şehir) (910-912) isimli eserinde bedenin organları ile devlet/şehir yönetimi arasında nasıl bir benzerlik kurulmaktadır?
  • Farabi’ye göre insan ve toplumsallık arasında neden doğal bir birliktelik vardır?
  • Farabi’de “irade” ile “ihtiyar” (seçim) kavramları arasında hangi farklılıklar bulunmalıdır?
  • Farabi’nin “erdemli şehir”inde yöneticilik hangi özelliklere bağlıdır? Yöneticiler ile yönetilenler arasında nasıl bir ilişki mevcut olmalıdır?
  • Erdemli-olmayan şehirler hangileridir? “Cahil şehir,” “bozuk (fasık) şehir,” “karakteri değişmiş (mubadala) şehir” ve “doğru yolu bulamamış/şaşkın (dalla) şehir”in özellikleri nelerdir?

Gazali (Al-Ghazal) (1058 – 1111)

  • Gazali’nin yaşadığı dönemde Büyük Selçuklu Devleti’nin (1037-1194) ve Abbasi Halifeliği’nin (750-1258 ve 1261-1517) içinde bulunduğu siyasal-toplumsal şartlar nelerdir?
  • Gazali kelamı nedir? Eşarilik ile ortak yanları nelerdir?
  • Gazali’nin İbn-i Sina (Avicenna) (980-1037) başta olmak üzere İslam filozofları ile Antik Yunan/Romalı filozofları ve temelde felsefeyi ele aldığı Tehafütü’l-Felasife isimli kitabında filozoflara yönelttiği eleştiriler nelerdir?
  • İbn Rüşd’ün (Averroes) (1126-1198) Gazali’ye yanıt olarak yazdığı Tehafüt el-Tehafüt el-Felasife isimli eserde Gazali’ye yöneltilen eleştiriler nelerdir?
  • Gazali’nin Selçuklu sultanı Melikşah’ın oğlu Muhammed Tabar’a hitaben yazdığı Nasihatü’l Müluk (Devlet Başkanına Öğütler) eserinde sultana verdiği öğütler nelerdir?
  • Gazali felsefesinde “akıl”ın yeri nedir?
  • Gazali’ye göre yöneticinin erdemi ne olmalıdır?
  • Adil yöneticiler ile zalim yöneticiler arasında hangi farklar vardır?
  • Gazali’nin “eğer yöneticileriniz sizi adil yönetiyorsa, Allah sizin halkınızdan razı demektir” sözü ile Augustinus’un siyaset felsefesi arasında ne tür bir benzerlik bulunur?
  • Yöneticiler neden her zaman yardımcılardan faydalanmalıdır?

İbn Haldun (1332 – 1406)

  • İbn Haldun’a göre insan neden doğası gereği toplumsal olmak durumundadır?
  • İnsanın toplumsallığının bir sonucu olarak devlet neden doğal bir zaruriyettir?
  • İbn Haldun, toplum ve devlet kategorilerini neden birbirlerinden ayırmıştır?
  • Bir toplumda toplumsallığın, kurumların ve en nihayetinde farklı işbölümlerine bağlı olarak gelişen farklı kültürlerin incelenmesi anlamında umran biliminin, bugünkü terminolojide bir karşılığı var mıdır?
  • İbn Haldun’a göre, Muhammed Peygamber zamanında kurulan ilk İslam devletinin niteliği monarşiye mi yoksa teokrasiye mi daha yakındır?
  • İlk İslam devletinden Emevi Hanedanlığı’na (661-750) geçiş sürecinde devletin niteliğinde bir değişiklik yaşanmış mıdır? Neden?
  • Asabiyye nedir? Hangi faktörlere bağlı olarak doğar, gelişir ve yok olur?
  • Asabiyye kavramı, İslam’daki pratik devlet anlayışında ve rejim değişikliklerinde yaşanılanları açıklamak için nasıl kullanılabilir?
  • İbn Haldun’a göre toplumlar kendi aralarında veya tarihsel bir boyut içerisinde nasıl farklılaşır?
  • Bedevi toplum nedir?
  • Hadari toplum nedir?
  • Bedevi toplumlardan hadari toplumlara geçiş sürecinde hangi toplumsal, ekonomik (üretimsel), kurumsal ve siyasal değişimler gözlemlenir?
  • İbn Haldun, adalet kavramı üzerinden nasıl bir devlet tanımı geliştirmiştir?
  • Devletlerin doğal ve tarihsel bir süreçte hayat evrelerini tamamlamaları anlayışı, İbn Haldun’un düşüncesini tarihsel determinizme dahil eder mi?
  • Devletlerin aşamaları/dönemleri/tavırları nelerdir? Herhangi bir devletin bu süreçlerden kaçışı mümkün olabilir mi?
  • İbn Haldun’a göre devletleri birbirinden ayıran akli siyaset, medeni siyaset ve dini siyaset anlayışları arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır? Hangi siyaset anlayışı, İbn Haldun’da ideal yönetime denk gelmektedir?

6. ve 7. Haftalar – Modernite ve Modern Siyasete Giriş

– Film: Inglorious Basterds (Yön. Quentin Tarantino, 2009)

– Podcast’ler: BBC4, In Our Time (Machiavelli – 1 & 2)

“Modernite” Kavramı

  • Modern olan nedir?
  • Modernite kavramı, zamana-mekana bağlı şekilde değişmekte midir? Nasıl?
  • Modernitenin bir tarihi var mıdır?
  • Skolastik düşüncenin sona erme nedenleri nelerdir?
  • Rönesans nedir? Nasıl başlamıştır?
  • Reform nedir? Nasıl başlamıştır?
  • Karşı-reform nedir? Nasıl başlamıştır?
  • Coğrafi keşifler nedir? Nasıl başlamıştır?
  • Modern olan ile dinin ilişkisi nasıl ele alınabilir?
  • İnsanın modernitedeki yeri nedir?
  • Johan Huizinga’nın tanımlamasıyla ‘Orta Çağ’da gün batımı’ nasıl ve hangi koşullarda gerçekleşmiştir?

Niccolò Machiavelli (1469 – 1527)

  • Machiavelli’nin yaşadığı dönemde, bugün İtalya olarak anılan coğrafyanın siyasal ve toplumsal koşulları nelerdir?
  • Machiavelli’nin yaşadığı Floransa’da yaşanan Mediciler, Savonarola ve Cumhuriyet rejimleri arasındaki farklar nelerdir?
  • Machiavelli ile özdeşleştirilen ‘İtalyan birliğini sağlama’ ethosu neden önemlidir?
  • Machiavelli neden hem reformcular hem Kilise/karşı-reformcular tarafından ‘lanetlenmektedir’?
  • Machiavelli’de “eşyanın filli gerçekliğine dönüş” anlayışına göre ‘var olan’ ile ‘var olması gereken’ arasında hangi farklılıklar bulunmaktadır?
  • Machiavelli’de “olayların tarihsel birliği” ve “tarihsel nedensellik” anlayışları hangi varsayımları içermektedir?
  • “İnsan doğasının değişmezliği”ni savunan Machiavelli’ye göre bu doğa nasıl şekillenmektedir?
  • İktidar (power) nedir?
  • Siyaset nedir?
  • Siyasal iktidar (political power) nedir?
  • Siyasal realizm nedir?
  • Machiavelli’nin Prens (Il Principe – 1513) ve Söylevler ve Ttitus Livus’un On Kitabı Üzerine (Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio – 1517) eserleri arasında hangi ortak noktalar ve hangi temel farklılıklar bulunmaktadır?
  • Prens‘e göre insan eylemini etkileyen iki temel güç, virtù ve Fortuna, nedir? Bu iki kavram ışığında siyaset ve siyasal iktidar nasıl tanımlanmaktadır?
  • Prens’e göre başarılı bir yöneticinin özellikleri neler olmalıdır?
  • Prens‘te ahlak ile siyaset kavramı hangi noktalarda kesişmekte ve hangi noktalarda çakışmaktadır?
  • Prens‘te insan doğası ile yöneticinin eylemleri hangi koşullarda birlikte düşünülmektedir?
  • Prens‘e göre bir devletin yasaları, ordusu ve savaş anlayışı nasıl tanımlanmaktadır?
  • Prens‘te toplumsal çatışmanın hangi özellikleri siyasal iktidarın meşruiyet kazanması veya kendini sağlamlaştırması anlamında kilit rol oynamaktadır? Machiavelli’ye göre toplumsal düzen ile toplumsal çatışma arasında nasıl bir tercih söz konusu olmalıdır?
  • Prens‘te din olgusunun ‘araçsallaştırılması’ndan söz edilebilir mi? Nasıl?
  • Raison d’état (hikmet-i hükümet) nedir?
  • Söylevler‘e göre tarihte hangi toplumlar ilerleme göstermiştir ve siyasal açıdan ‘ilerleme’ neden önemlidir?
  • Söylevler‘de ‘özgürlük’ kavramı nasıl tanımlanmaktadır?
  • Söylevler‘de yer aldığı şekilde ortak iyi nedir? Neden bireysel iyi’den daha önemlidir? Aristoteles’in ortak iyi kavramından hangi noktalarda ayrılmaktadır?
  • Söylevler‘e göre cumhuriyet (Republic) nedir? İçsel ve dışsal özellikleri nelerdir?
  • Söylevler‘de tasvir edildiği şekilde bir Prens’i, soyluları ve halkı aynı anda içeren bir Cumhuriyet rejimi, siyasal iktidar açısından neden önemlidir?
  • Söylevler‘e göre bir Cumhuriyet’te ortak iyiler nasıl kurumsallaştırılır ve ‘kamusal eşya’ (res publica) haline dönüştürülür?
  • Söylevler’e göre bir Prensliğin kuruluş aşamasındaki şiddet neden meşru sayılmalıdır?
  • Söylevler‘de devlet ile birey arasındaki ilişki virtù açısından nasıl tanımlanabilir?

8. ve 9. Haftalar – Toplumsal Sözleşme Geleneği

– Film: The Village (Yön. M. Night Shyamalan, 2004)

– Podcast’ler: BBC4, In Our Time (The Social Contract) (Sovereignty) (Hobbes) (Kant); Partially Examined Life (Rousseau), (Locke)